جمعه, 28 مهر 1396 :: Friday, 20 October 2017
کد خبر: 90968

اسلام، زن، هویت

از جاهلیت پیش از اسلام که دختران زنده در گورها دفن می‌شدند، تا درخشش خورشید اسلام در جامعۀ تاریک اعراب جاهلی، نقش زن چه تغییراتی کرده است؟ چرا زنان مسلمان به تأسی از برترین زن عالم حضرت فاطمه زهرا (س) نقش الگوسازی در میان زنان جهان را دارند؟ این گزارش با مروری بر پاسخ این دو سوال، هویت‌بخشی اسلام به زن و ارج نهادن به مقام مادر را تبیین می‌کند.
اسلام، زن، هویت به گزارش خبرنگار اتاق خبر 24

امروز روز میلاد یگانه دختر رسول مکرّم اسلام (ص) حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیهاست که به نام روز زن و روز مادر نامگذاری شده است. به بهانۀ این روز پربرکت که در سراسر ایران اسلامی جشن و بزرگداشت زنان و مادران برگزار می‌گردد، ضمن تبریک به همۀ زنان مادران مسلمان، این گزارش به جایگاه زن در اسلام و مقایسه اجمالی آن با عصر پیش از آن اختصاص داده شده است.

 

*** زنان در جاهلیت پیش از اسلام

برای آنکه بدانیم دین مقدس اسلام تا چه اندازه برای زن کرامت قائل شده و به او شخصیت والای انسانی بخشیده است، نخست به فرهنگ/فلسفه غرب و سپس به زمان جاهلیت عرب پیش از اسلام بپردازیم و چگونگی نگرش و رفتار آنان با زنان را بررسی کنیم و آن گاه نگاه آسمانی اسلام به زن را جویا شویم.

در ميان اقوام و دانشمندان گذشته نظر بسيار بدبينانه‏اى نسبت به زن وجود داشته است. ارسطو كه با تعصبات روزگار خود بيشتر سازگار بود، زن را ناقص مى‏دانست و به عقيده ی او طبيعت آنجا كه از آفريدن مرد ناتوان است، زن را مى‏آفريند. زنان و بندگان، از روى طبيعت، محكوم به اسارتند و به هيچ وجه سزاوار شركت در كارهاى عمومى نيستند. (دورانت/14)

آگوستين قديس زن را حيوانى می‌دانست كه نه استوار است و نه ثابت قدم، بلكه كينه توز است و زيان كار و منبع همه مجادلات و نزاع‏ها و بى عدالتى‏ها و حق كشى‏ها. (ستارى،61)

بعضى از پيروان فرويد معتقدند: زن خدمت قابلى به فرهنگ بشر نكرده و در هيچ فنى موقعيتى به دست نياورده است جز در شستن و بافتن و آرايش كردن كه فنون جنبى است و مجاهده‏اى براى پوشانيدن دستگاههاى جنسى و جلب مرد. (تيلا/ 14)

در تورات كنونى آمده است كه وجود زن، طفيلى وجود مرد است و از دنده ی چپ مرد آفريده شده است (سفر پيدايش 2/ 2)

 

در کنار این نظريه‏ هاى افراطى، زن در فرهنگ اعراب جاهلی کالایی بیش نبود و جزو دارایی پدر یا شوهر یا پسرش به شمار می‌رفت که او را با چیزهای دیگر به ارث می برد. وظیفه زن، چیزی جز زادن و پروردن مردان جنگجو نبود فرهنگ جاهلی عرب، عزت و افتخار را در داشتن فرزندان پسر می‌دانست و نگه‌داری دختران را مایه ننگ و به همین دلیل آنها را می‌کشتند.

شروع این فرهنگ غلط به جنگ بنى تمیم با کسراى ایران باز می‌گردد، در آن جنگ عده‌‏اى از زنان قبیله، اسیر لشکر کسرى شدند و آنان را به اسیرى به دربار کسرى بردند، در آن‌جا دختران را به عنوان کنیز نگاه داشتند و پس از مدتى که میان دو طرف صلح بر قرار شد بنى تمیم اسیران خود را مطالبه کردند، دربار کسرى آنان را مخیر کرد که مى‌‏خواهند به قبیله خود برگردند، یا در دربار بمانند. عده‌‏اى از دختران از رفتن به قبیله خویش خوددارى نمودند، مردان قبیله غضبناک شده تصمیم گرفتند از این پس اگر دختردار شدند، زنده دفنشان کنند، و همین کار را کردند. قبایل دیگر نیز از آنها یاد گرفته، کم کم این جریان در همه جا منتشر شد، و دخترکشى در میان آنان تبدیل به یک سنت شد.

 

0

سکانس مربوط به زنده به گور کردن دختران در فیلم تاریخی "محمد رسول الله" (ص) 

 

*** ظهور اسلام و انقلابی مهم در جایگاه زن

رسم زنده به گور کردن دختران با فرمان قرآن بود که از میان برداشته شد و جز این، معلوم نبود تا چه زمانی در تاریخ رواج پیدا می‌کرد.

با ظهور اسلام، زن و مرد از لحاظ تشریفات قضایی و استقلال مالی، برابر شدند؛ به زن اجازه داده شد تا به هر کار مجاز اشتغال ورزد، و مال و سود خود را تصاحب کند، ارث ببرد و به هر صورتی که مایل است، در مال خویش تصرف کند. این انقلاب، فرهنگ جاهلی را که در آن، زن چون اثاث منزل بود، باطل کرد.

از ديدگاه قرآن، زن و مرد هويت يكسان داشته و از موهبت‏هاى الهى به يك ميزان برخوردارند. این دو مايۀ عفت و آرامش يكديگرند. اما تفاوت‏هاى انكار ناپذيرى نيز بين اين دو وجود دارد. اگر به نظام حقوقى اسلام به صورت مجموعه توجه شود، روشن مى‏شود كه اختلافات حقوقى بين زن و مرد در اسلام دقيقاً بر واقعيت و حكمت استوار است و هریک به ميزان برخوردارى از حقوق، به وظايفى نیز مكلّف گشته اند.

 

در این میان، اسلام تنها دينى است كه شخصيت و حقوق زن را در ابعاد گوناگون و با توجه به توانمندى‏ها و وظايفى كه دارد منظور كرده است. گوستا ولوبون مى‏گويد که اسلام اولين مذهبى است كه در اصلاح حال زنان و ترقى وتعالى آنان قدم‏هاى خيلى وسيعى برداشته است. زیرا این مطلب مسلم است که در میان تمام مذاهب و اقوامی که قبل از اسلام آمده اند وضع و حالت زیاده از حد ضایع و خراب بوده است.

از ديدگاه متن قرآن سرشت زن و مرد يكسان بوده واین دو داراى هويتى يكسانند:

يا اَيُّهاالنَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمُ الَّذى خَلَقَكُمْ منْ نَفْسٍ واحِدَةٍ وَ خَلَقَ منْها زَوْجَها وَبَثَّ منْهُما رجالاً كَثيراً وَ نِساءً... (نساء/1)

اى مردم از پروردگارتان پروا كنيد، آن كه شما را از يك نفس آفريد و از آن نفس واحد، همسر او را و از آن دو مردان و زنان بسيار پديد آورد.

هُوَ اَلّذى خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ واحِدَةٍ وَ جَعَلَ منْها زَوجَها لِيَسْكُنَ اِلَيْها (اعراف/189)

اوست كه همه ی شما را از يك تن آفريد و از آن يك تن، زنش را آفريد تا به او آرامش يابد.

وَ مِنْ آياتِهِ اَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ اَنْفُسِكُمْ اَزْواجاً لِتَسْكُنوُا الَيْها (روم/21)

از نشانه‏هاى قدرت اوست كه برايتان از جنس خودتان همسرانى آفريد، تا به ايشان آرامش يابيد.

 

قرآن کریم در دوره‌ای و در سرزمینی نازل شد که زن، جنس زیردست مرد و مایۀ بهره‌جویی وی بود. در این شرایط، وحی آسمانی پر از کلام نورانی دربارۀ زن نازل شد و مشخصاً از زنان باایمان و پاکدامن نام برده شد.

یکی از زنانی که در قرآن از وی نام برده شده‌است، مریم دختر عمران است؛ قرآن برخلاف انجیل حوادث زندگی مریم را از ابتدای تولد او دنبال می‌کند، و این‌که زکریا سرپرستی او را برعهده گرفت. در قرآن آمده‌است که از نزد خدا به مریم روزی بی‌حساب می‌رسید. همچنین در قرآن، مریم بر تمامی زنان جهان برتری یافته‌است. روح‌القدس بر مریم نازل شده و فرزندی به نام عیسی به وی بخشید.

قرآن، آدم  وحوا، نخستین زوج انسانی را از نزدیک شدن به درخت منع فرمود. شیطان آن مرد و زن را وسوسه کرد و آن دو نافرمانیِ خدا را کردند و به کیفر خدایی گرفتار شدند. بنابراین، در قرآن سخن از این که همسر آدم، وی را اغوا کرد و او را به خوردن از میوه ممنوع واداشت، نرفته‌است؛ و هر دو در گناه نخستین به اندازه‌ای برابر مقصر دانسته شده‌اند (در حالی که در انجیل این طور نیست).

ساره زن ابراهیم هنگامی که میهمانان خدا مژده ولادت پسری را به او می‌دهند، می‌خندد و با آن‌ها گفتگو می‌کند و همسر دیگر وی هاجر که مادراسماعیل بود قرآن، اشارات گذرایی به مادر و خواهر موسی و همچنین دختران شعیب و نیز به آسیه، همسر فرعون که موسی را پذیرفت دارد و آن سه را زنانی مؤمن می‌داند.

 

فارغ از کلام نورانی قرآن، در نظام حقوق اسلام نیز زن به اندازۀ مرد شامل شریعت قانونگذار شده است. اختلافات حقوقى بين زن و مرد بر واقعيت و حكمت استوار است. بديهى است هم وضع قوانين مختلف در شرايط يكسان و هم وضع قوانين واحد در شرايط و موقعيت هاى متفاوت، ستمگرانه است و اسلام هيچ يك از اين دو را نمى‏پزيرد. به همين دليل، آنجا كه حقوق زن و مرد به وجه مشترك آنها باز مى‏گردد، حقوق اين دو، برابر و يكسان است و جايى كه به جهات اختلاف آنها مربوط مى‏شود، حقوق و تكاليف نيز تفاوت پيدا مى‏كند.

هر گاه كسى از حقى محروم باشد، از تكاليف ملازم با آن نيز معاف خواهد شد. چنانكه متقابلاً هر كس از داشتن تكاليفى معاف باشد از حقوق ملازم با آن تكليف نيز بى بهره خواهد بود.

رسول گرامی اسلام خود در این مورد نمونه کاملی بود و برخورد و رفتار او با دخترش برای اعرابی که هیچ ارزشی برای دختران خود قائل نبود، اعجاب آور بود. در روایت آمده است: «پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) دخترش فاطمه (سلام الله علیها) را بسیار تکریم می نمود. احترام پیامبر (صلی الله علیه و آله) به دخترش بیش از آن چیزی بود که مردم تصور می کردند، نیز بیش از احترام معمول پدران به دخترانشان بود. آن حضرت بارها در برابر دوستان و بستگان و نیز در مقابل همه مردم فرمود: فاطمه سرور زنان جهان است.»

 

همچنین با اینکه والدین به سبب حقوق زیادی که بر فرزندان دارند در مکتب اسلام مقام و منزلت والایی دارند و قرآن کریم اطاعت و نیکی به پدر و مادر را پس از پرستش خدا و شهادت به وحدانیت خداوند مطرح کرده است، اما در مورد احترام گذاردن و تکریم "مادران" سفارش بسیار بیشتری در اسلام شده است:

وَ اعْبُدُواللّهَ تُشْرِکُوا بِهِ شَیْئا وَ بِالْوالِدَینِ اِحْسانا

وَ وَصَّیْنَا الاِنْسانِ بِوالِدَیْهِ اِحْسانا حَمَلَتْهُ اُمُّه کُرْها وَ وَضَعَتْهُ کُرْها و حَمَلُهُ وَ خِصالُهُ ثَلاثُونَ شَهْرا...

 

0

 

*** حضرت فاطمه زهرا (س) برترین زنان عالم

رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم)، بارها و بارها فاطمه (علیها السلام) را ستود و از او تجلیل نمود. در مواقع بسیاری می‌فرمود: "پدرش به فدایش باد" و گاه خم می‌شد و دست او را می‌بوسید. به هنگام سفر از آخرین کسی که خداحافظی می‌نمود، فاطمه (علیها السلام) بود و به هنگام بازگشت به اولین محلی که وارد می‌شد،  خانه او بود.

عامه محدثین و مسلمانان از هر مذهب و با هر عقیده‌ای، این کلام را نقل نموده‌اند که حضرت رسول می‌فرمود: "فاطمه پاره تن من است هر کس او را بیازارد مرا آزرده است." از طرفی دیگر، قرآن کریم پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) را از هر سخنی که منشأ آن هوای نفسانی باشد، بدور دانسته و صراحتاً بیان می‌دارد که هر چه پیامبر می‌فرماید، سخن وحی است. پس می‌توان دریافت که این همه تجلیل و ستایش از فاطمه (علیها السلام)، علتی ماورای روابط عاطفی مابین پدر و فرزند دارد. پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) نیز خود به این  مطلب اشاره می‌فرمود. گاه در جواب خرده‌گیران، لب به سخن می‌گشود که خداوند مرا به این کار امر نموده و یا می‌فرمود: "من بوی بهشت را از او استشمام می‌کنم."

به نیکی مشخص می‌شود که رضا و خشنودی فاطمه (علیها السلام)، رضا و خشنودی خداوند است و غضب او نیز باعث غضب خداست. او مظهر رضا و غضب الهی است. چرا که نمی‌توان فرض نمود، شخصی عملی را انجام دهد و بدان وسیله فاطمه (علیها السلام) را بیازارد و موجب آزردگی پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) گردد و بدین سبب مستوجب عقوبت الهی  شود، اما خداوند از آن شخص راضی و به عمل او خشنود باشد و در عین رضایت، او را مورد عقوبتی سنگین قرار دهد.

 

0

 

*** مادران و زنان مسلمان، الگوی زنان جهان

چنانچه گفته شد اسلام در شرایطی و بر مردمانِ سرزمینی نازل گشت که برای دانستن نگاه آنان به "زن" همین یک سنّت زنده به گور کردن دختران کافیست. اسلام با تمام معرفت و شریعت آسمانی، زنان را هم‌سرشت با مردان دانست و ارج و قرب بی‌مثالی به زن بخشید.

مقام مادر در اسلام بسیار بالاتر از مقام پدر است و دین اسلام برای زن به عنوان مادر ارزش و حقوق والایی را در نظر دارد که بسیاری از سردمداران فمنیسیم از آن بی خبرند؛ حتی در مواردی می کوشند تا این منزلت را از زن بگیرند و فرزند دار بودن زنان را کسر شأن معرفی کنند و زنانی را که از داشتن فرزند و مادر بودن به خاطر انجام وظایف مردانه در جامعه و یا بهره گیری بیش تر از لذایذ دنیوی می گریزند، ستایش می کنند!

 

اسلام هویت زن را به وی برگرداند و با حمایت و منزلت بخشیدن به وی، شأن انسانی و الهی وی را برای جامعه اسلامی تبیین نمود. بنابراین زنان مسلمان جامعۀ امروز الگویی مهم برای زنان غیرمسلمان به شمار می‌روند.

 

انتهای پیام
اتاق خبر انتها

افزودن دیدگاه جدید

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در وب سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.